Werkt een kachelventilator? Eerlijk antwoord

Ja, maar alleen op een kachel die bovenop flink heet wordt.

Op een stalen of gietijzeren kachel verdeelt een kachelventilator de warmte merkbaar beter door de kamer. Op een speksteenkachel of een moderne kachel met dubbele wand merk je er weinig van.

Verwacht geen wind, en ook geen extra warmte. Hij duwt de warme lucht zachtjes de kamer in, voordat die naar het plafond stijgt.

Let op het woord: een kachelventilator is iets anders dan een ventilatorkachel, want dat is een elektrisch kacheltje. Dit gaat over de ventilator zonder stekker die op je houtkachel staat. Die verkopen wij niet, wel de rest voor bij de kachel in de openhaard accessoires.

Onderin zit een plaatje dat stroom maakt uit een temperatuurverschil. Dat heet het Seebeck-effect. De voet staat op de hete kachel, de koelribben bovenop blijven koeler. Hoe groter dat verschil, hoe harder hij draait.

Daarom draait hij op een lauwe kachel niet of nauwelijks. En je kachel geeft er niet meer warmte door af. Een onafhankelijke Britse test zag hetzelfde: evenveel warmte, alleen komt die eerder bij de bank.

Een ventilator draait op een hete bovenplaat, en een hete kachel begint bij droog hout. Nat hout stookt zijn energie op aan het verdampen van water: de kachel blijft lauw en de ruit wordt zwart.

Stook hout met minder dan 20 procent vocht. Laat het minstens een jaar onder een afdak drogen, hardhout vaak twee.

Kloof je het zelf, dan wint de kachel twee keer. Gekloofd hout droogt veel sneller dan hele blokken, en met dun aanmaakhout is de kachel sneller heet. Met de Houtklover Gietijzer (Ø24 cm) gaat dat zonder bijl: blok in de ring, een paar klappen met de hamer, en het splijt recht door. Welke klover bij jouw hout past lees je in welke houtklover kiezen.

Leg de avond ervoor wat blokken binnen in een Houtmand Vilt (60 liter). Steek daarna heet aan met Aanmaakwokkels 2 kg (200 stuks). Waarom wij die verkiezen staat in aanmaakwokkels of aanmaakblokjes.

Pak een hete ventilator nooit met blote handen: de voet is net zo heet als de kachel. Met de Hittebestendige Handschoenen Leer kan het wel.

In een Nederlandse Facebookgroep over houtkachels vroeg iemand begin november of mensen tevreden zijn over hun ventilator. Er kwamen ruim dertig reacties, en ongeveer twee op de drie waren negatief.

De klachten: werkt niet, maakt lawaai, rammelt los, staat ongebruikt in de kast. Eén persoon had weken getest en op twee meter van de kachel geen verschil gemeten.

De tevreden reacties hadden twee dingen gemeen. Ze hadden een stalen of gietijzeren kachel, of ze hadden het origineel: de Ecofan van het Canadese Caframo. Daarover schreven mensen dat hij stil is en tien jaar zonder problemen draait.

De meeste klachten gingen over de goedkope versies van rond de 30 euro, die bij bouwmarkten, supermarkten en webwinkels liggen. Lawaai, ratelende bladen en een korte levensduur. De duurdere zijn stiller en gaan langer mee, maar doen ook geen wonderen.

Achter op de kachel, opzij van de rookgasafvoer. Zo zuigt hij koelere lucht van achteren aan en blaast hij de warme lucht over de bovenplaat de kamer in. Dat is ook wat Caframo zelf adviseert, en de Britse test vond dat hij achteraan meer effect heeft dan vooraan.

Zet hem niet tegen de pijp aan. Daar worden de koelribben te warm, het verschil wordt kleiner en hij gaat trager draaien.

Een plafondventilator op een lage stand. Warme lucht hoopt zich op onder het plafond. Een plafondventilator op de laagste stand, in de winterstand als hij die heeft, duwt die lucht rustig terug naar beneden.

Een gewone tafelventilator op stand 1. In een hoek van de kamer, van de kachel af gericht of naar het plafond. Dat klinkt raar, maar het zet de lucht in beweging en de warmte verspreidt zich mee.

Een radiatorventilator. Een paar mensen zetten er een op ruime afstand achter de kachel. Let wel op: zo'n ding is gemaakt voor de temperatuur van een radiator, niet voor de stralingshitte van een houtkachel. Houd er dus ruim afstand van.

En stook goed. Een kachel die op temperatuur brandt doet meer voor de kamer dan welk hulpmiddel ook. Hoe je dat schoon aanpakt staat in open haard aansteken volgens de Zwitserse methode.

Een kachelventilator is geen onzin, maar ook geen wondermiddel. Op een hete stalen of gietijzeren kachel krijg je de warmte sneller bij de bank. Op speksteen of een moderne kachel met dubbele wand blijft hij vaak ongebruikt staan.

Wil je hem toch, koop dan een stil merkmodel en meet eerst hoe heet je kachel wordt. En begin bij droog hout en een goede start. Wat je daarvoor nodig hebt vind je bij de openhaard aanstekers en de rest van de openhaard accessoires.