Het korte antwoord
Een open haard aansteken gaat het best van boven naar beneden. Leg je dikste blokken onderin, daarbovenop een laag dunner hout, en helemaal bovenop het aanmaakhout met twee aanmaakwokkels. Steek die bovenste laag aan met een lange openhaard aansteker.
Het vuur brandt dan langzaam naar beneden. Dat klinkt tegennatuurlijk, maar het werkt beter: de rook uit het onderliggende hout moet door de vlam heen naar boven, en verbrandt onderweg. Vandaar minder rook, een schonere ruit en veel minder poken.
Deze aanpak heet de Zwitserse methode, of top-down. Hij vraagt geen ander hout en geen ander gereedschap, alleen een andere stapelvolgorde.
Zo ziet het eruit in doorsnede
Links de omgekeerde stapeling, van onder naar boven genummerd: dikke blokken onderin (1), daarop middeldik hout dwars (2), dan dun aanmaakhout (3) en bovenop de wokkels waar je aansteekt (4). De oranje pijl laat zien wat er dan gebeurt: het vuur werkt zich naar beneden.
Rechts de manier waarop de meeste mensen het doen. De vlam zit onderin, de rook uit het koude hout erboven gaat ongebruikt de schoorsteen in, en het vuur zakt vaak in voordat de dikke blokken pakken.
- dik hout onderin, niet bovenop
- elke laag dwars op de vorige
- aansteken doe je bovenaan
Waarom van onderaf aansteken tegenwerkt
Bij de klassieke manier steek je het aanmaakhout onderin aan. De vlam schiet meteen omhoog en warmt het dikke hout erboven op, maar dat hout is nog koud en gaat eerst gassen uitstoten in plaats van branden.
Die gassen zijn de rook die je ziet. Ze gaan ongebruikt de schoorsteen in, slaan neer op je ruit en op de wanden van het kanaal. Ondertussen is je aanmaakhout op en zakt het vuur in, precies op het moment dat het dikke hout nog niet doorbrandt.
Dan ga je poken. En elke keer dat je pookt haal je de opbouw uit elkaar die het vuur net begon te maken.
Bij de omgekeerde volgorde brandt de vlam bovenop en trekt de warmte langzaam naar beneden. Het hout eronder wordt geleidelijk gedroogd en verwarmd voordat het aan de beurt is.
Wat je ervoor nodig hebt
Niets bijzonders, maar drie dingen moeten kloppen.
Een aanmaker die lang genoeg brandt. Papier haalt de dertig seconden en dat is te kort. Twee wokkels uit een zak Aanmaakwokkels 2 kg (200 stuks) branden acht tot tien minuten door, en dat is precies wat de bovenste laag nodig heeft.
Een aansteker waarmee je bovenop komt. Bij deze methode steek je hoog aan, dus je hoeft niet met je hand de haard in. De Champ Tatin heeft een gebogen hals waarmee je alle kanten op kunt.
Droog hout. Boven de twintig procent vocht werkt geen enkele methode. Laat het hout een week binnen staan in een Houtmand Vilt (60 liter) voordat je het stookt.
Handschoenen zijn handig zodra je gaat bijleggen. De Hittebestendige Handschoenen Leer houden de hitte van een half uur oud vuur prima.
Heb je nog niets liggen, dan zit alles bij elkaar in het Haard Basis Pakket: de wokkels, een aansteker en de handschoenen in één keer.
Zo stapel je hem op
Van onder naar boven, en elke laag dwars op de vorige. Dat rooster laat de lucht erdoor.
Twee of drie dikke blokken onderin
Naast elkaar, met een centimeter ruimte ertussen. Klem ze niet tegen elkaar; het vuur heeft die spleten nodig om te trekken.
Middeldik hout dwars erbovenop
Haaks op de laag eronder. Zo ontstaat vanzelf een rooster in plaats van een gesloten stapel.
Een laag dun aanmaakhout
Weer dwars, en een handvol is genoeg. Dit is de laag die het langst brandt voordat het dikkere hout eronder aan de beurt is.
Twee wokkels bovenop, en aansteken
Een beetje uit elkaar, verdeeld over de breedte. Steek ze aan en laat het verder met rust: niet poken, niets bijleggen.
Luchttoevoer open, tien minuten wachten
Helemaal open tot het vuur goed loopt. Pas daarna knijp je hem terug tot de vlammen nog net rustig blijven staan.
Waarom je hout dwars stapelt
Elke laag dwars op de vorige leggen is geen esthetiek maar techniek. Zo houd je overal spleten van een centimeter of twee open, en door die spleten trekt de lucht naar boven langs het brandende hout.
Stapel je alles in dezelfde richting, dan liggen de blokken vlak tegen elkaar. De vlam komt er dan niet tussen en je vuur brandt alleen aan de buitenkant, terwijl de kern koud blijft.
Het tweede voordeel merk je pas later op de avond. Een dwarsgestapeld vuur zakt gelijkmatig in elkaar in plaats van om te vallen, dus je bed van gloeiende kolen blijft netjes onder het hout liggen.
Dat gloeiende bed is trouwens waar het echte rendement zit. Vlammen zien er goed uit, maar de warmte die je in de kamer voelt komt grotendeels uit de kolen eronder. Wat je daarvoor aan gereedschap nodig hebt staat bij de openhaard accessoires.
Waarom die spleten het verschil maken
Boven zie je wat er gebeurt als elke laag haaks op de vorige ligt: de lucht gaat er aan de ene kant in en aan de andere kant weer uit, dwars door de stapel heen. Precies daar brandt het vuur.
Onder liggen dezelfde blokken allemaal in dezelfde richting, strak tegen elkaar. De lucht komt er niet tussen en ketst af op de zijkant. Het vuur brandt dan alleen aan de buitenkant terwijl de kern koud blijft.
- elke laag een kwart slag gedraaid
- spleten van een centimeter of twee
- niet aandrukken, juist losjes stapelen
Wat er misgaat als het toch niet lukt
Het vuur zakt na vijf minuten in. Dan was je aanmaakhout te dik of te vochtig. Aanmaakhout moet de dikte van een duim hebben, niet van een pols.
Meer over welke aansteker daar het handigst voor is staat in de top 5 openhaard aanstekers.
Er komt rook de kamer in. De schoorsteen is nog koud en trekt niet. Houd een brandende wokkel een halve minuut in de opening van het rookkanaal, net boven de haard. Zo warm je de stilstaande lucht op en komt de trek op gang. Blijf bij die opening; in het kanaal zelf hoort nooit vuur.
De ruit beslaat toch. Bijna altijd te nat hout. Een tweede oorzaak is de luchttoevoer te vroeg dichtknijpen.
Veelgestelde vragen
Je stapelt omgekeerd: dikke blokken onderin, dunner hout erbovenop, aanmaakhout bovenaan en daar steek je aan. Het vuur brandt langzaam naar beneden in plaats van omhoog, waardoor de rook door de vlam heen moet en alsnog verbrandt.
Omdat de rook uit het onderliggende hout door de vlam heen naar boven moet en daar verbrandt. Dat geeft minder rook, een schonere ruit en minder aanslag in het rookkanaal. Bovendien hoef je nauwelijks te poken.
Twee, verdeeld over de breedte van de bovenste laag. Bij een koude schoorsteen of dik aanmaakhout mag er een derde bij. Ze branden acht tot tien minuten door, en dat is genoeg om de laag eronder aan te krijgen.
Helemaal open, en dat blijft zo tot het vuur goed loopt. Reken op een minuut of tien. Daarna knijp je de toevoer terug tot de vlammen nog net rustig blijven staan. Te vroeg dichtdraaien geeft rook en een beslagen ruit.
Ja, en daar is het verschil vaak nog groter. Een kachel heeft een gesloten verbrandingskamer waar rook slecht wegkomt, dus de winst van bovenaf aansteken merk je meteen aan de ruit.
Onze conclusie
Er is geen ander hout voor nodig en geen ander gereedschap. Alleen de volgorde omdraaien: dik onder, dun boven, en daar aansteken.
De eerste keer voelt het verkeerd om een vuur bovenaan aan te steken. Na één avond zonder poken en met een schone ruit ga je niet meer terug.
Gerelateerde artikelen
Open haardCadeau voor iemand met een open haard
Open haardWelke houtklover past bij jouw hout?
Open haardAanmaakwokkels of aanmaakblokjes: wat werkt beter?
Meer artikelen zoals deze?
Nieuwe tips, productvergelijkingen en exclusieve aanbiedingen direct in je inbox. En 10% korting op je eerste bestelling.